Enkele inleidende woorden
Dit
gevoel dat mij overweldigt is verre van de ideale gemoedstoestand om te
beginnen aan wat hier volgt. Toch valt niet te ontkennen dat het mij in
beweging heeft gezet en heeft alles wat in mijn hoofd rondwaarde naar het ruwe
oppervlak van de alledaagse werkelijkheid gedreven om van daaruit opnieuw op te
stijgen naar de uwe om het leven te verlengen van degenen over wie hier
gesproken zal worden, evenals hun woorden en daden.
Volgens
de gangbare opvatting dient men, om de nagedachtenis van een geliefde te eren,
verteerd te worden door het pijnlijke besef van diens afwezigheid, zodat tussen
de regels door, op het droge golvende perkament, het bewijs van een
ontroostbare liefde zichtbaar wordt. Dat is zonder twijfel de veiligste weg,
een vorm die niemand kwetst en zelden op weerstand stuit. Vele werken, terecht
kunst genoemd, die een ereplaats innemen in mijn bibliotheek zijn uit zulke
emotionele overstromingen voortgekomen; toch is dat niet de weg die ik zal
bewandelen.
De
waarheid kan niet gekozen worden; ze openbaart zich als een onontkoombare
uitbarsting. Wie kiest, verbergt; wie uitbraakt, vindt rust. Of het nu
voortkomt uit liefde, nostalgie of haat leugens hebben geen plaats in het
vertellen van het verhaal. Het is eerder een metastatisch proces dat zich door
het hele lichaam verspreidt, waardoor maagsappen geen andere uitweg meer hebben
dan de mond. Dat is de smaak van de realiteit waar ik het over heb. En wie er
geen liefde in herkent, mist perspectief en diepgang, niet omdat er niet is. Dat
hebben sommigen gezegd en meer erover nagedacht.
Alles
begon met een telefoontje, al droeg Tamara het nieuws toen al dagen met zich
mee. Op een ochtend, terwijl ze zichzelf in de spiegel bekeek, ontdekte ze een
verdacht knobbeltje in haar linkerborst. Een rilling trok onmiddellijk door haar
heen als een intuïtieve voorbode van wat komen zou en de dood veranderde op dat
moment van een vluchtige gedachte in een tastbare aanwezigheid die haar
sindsdien niet meer heeft verlaten. Pas na het doktersbezoek, na de diagnose,
belde ze mij.
Die
avond wilde ze niet dat ik langskwam. Ze was bang dat ze zou breken, dat haar
tranen haar zouden verraden.
...
Vanaf
het moment dat ik hoorde dat Tamara kanker had, nam ik mij voor haar leven zo
draaglijk mogelijk te maken. Ik wilde haar helpen in alles wat ik kon: in het
praktische alledaagse, maar vooral in wat voor mij essentieel was, haar
innerlijke kracht versterken en tegelijkertijd haar gehechtheid aan het leven
verzachten. In onze cultuur klinkt dat misschien paradoxaal, zelfs absurd, maar
voor wie vertrouwd is met andere denkwijzen, zoals Tamara, heeft een stevig
fundament, een perspectief dat de betekenis van levenservaringen kan
veranderen.
Zij werd
geconfronteerd met talloze moeilijkheden, een daarvan was de vraag hoe ze het
Jesse moest vertellen. Ze overwoog alles, zelfs om hem niets te zeggen, Ze
zocht in het internet en vroeg haar psycholoog, gesprekken die vanaf toen
regelmatig plaatsvonden, en pas na dagen van twijfel en angst aanvaardde ze wat
onvermijdelijk was: dat ze hem de waarheid moest vertellen, zo snel mogelijk,
zonder verzachting en zonder vooruit te lopen op wat nog onzeker was.
Uiteindelijk
nam ik die taak op mij. Jesse kwam dat weekend bij mij logeren en op
zaterdagochtend vertelde ik hem het nieuws. Vrijdagavond had ik al moeite gehad
om te verbergen wat ik wist; nog langer wachten leek onmogelijk. Achteraf besef
ik dat ook Tamara het niet had kunnen verbergen en hoe weinig zin het had om me
zo druk te maken over het vinden van de beste manier uit een oneindig aantal opties
die simpelweg niet haalbaar waren.
Jesse
reageerde op een manier die je eerder bij een volwassene zou verwachten. Maar hem
zo te zien, en te denken dat dit verdriet hem jarenlang zou vergezellen, was
moeilijk te verdragen.
Wat had
ik het mis!
En hoe
vaak heb ik diezelfde vergissing gezien in de loop van dit proces.
Het
idee van verdriet en verdriet zelf zijn fundamenteel verschillend, vooral wat
betreft hoe een ander het ervaart. Verdriet kan ook een schuilplaats zijn. En
zelfs als het oprecht is, kan het gemakkelijk vervormd raken zonder dat we het
beseffen. Gezegend is de onwetendheid van hen die het op deze manier ervaren en
laat ieder weten voor wie de klokken luidden bij deze gelegenheid.
Dit,
dat als vanzelf begint te stromen en waarvan de richting zich min of meer laat
raden, kan worden opgevat als het eerbetoon dat ik breng aan de vrouw van mijn
leven, na achtentwintig jaar samen. Een leven met zonnige dagen van wijn en rozen,
maar ook met onvermijdelijke luchtdrukdalingen die sneeuwstormen en stortbuien
voortbrengen; stormen die, zoals in ons geval, een schip kunnen laten zinken.
Toch
bleek juist die breuk de noodzakelijke stap om de uiteindelijke vorm van onze
relatie te vinden: een relatie die zich niet laat meten met de maatstaven die
wij gewoonlijk hanteren. Vriendschap, zelfs met al haar synoniemen, schiet
tekort en liefde, een woord dat zo vaak wordt gebruikt dat het zijn betekenis
grotendeels heeft verloren, draagt doorgaans een lading van afhankelijkheid en
behoefte die bij ons ontbrak. In zekere zin vormden wij een zelfstandige
eenheid, groter dan de som der delen. Daarmee wordt het haast onvermijdelijk om
te concluderen, in de hoop dat het van nut kan zijn voor wie zich in de
moeilijke realiteit van een scheiding bevindt, dat het mislukken van een
huwelijk noch het persoonlijke falen van de betrokkenen is, noch het falen van
hun relatie.
Dit
werk bestaat in wezen uit twee onderdelen: Tamara’s berichten op Stamps en de fotografische documentatie
die zij maakte van het verloop van haar ziekte. Deze Stamps-kring bestond uitsluitend uit haar Nederlandse vrienden en
familie, wat betekent dat zijn Spaanse familie en vrienden hier een deel van
het verhaal zullen aantreffen waartoe zij destijds geen toegang hadden. De WhatsApp-groep waarin zij op de hoogte
werden gehouden, speelde een ondergeschikte rol. Naast deze berichten en
beelden zal ik in deze inleiding enkele momenten belichten die bijzonder
betekenisvol waren, evenals aspecten van haar leven die vermelding verdienen
zoals, — en dat zal sommigen misschien verrassen—, de zware jeugd die zij heeft doorgemaakt en die zowel haar
leven als haar sterven diepgaand heeft gevormd. We zouden er dagen, maanden,
zelfs jaren over kunnen spreken, zoals we ook deden, waarbij elk gesprek
langzaam licht wierp op de schaduwrijke hoeken van haar innerlijke kasteel waar
trauma's zich verdichten en verboden emoties schuilgaan.
Het
spreekwoord zegt dat wanneer twee olifanten vechten is het het gras waar ze op
lopen dat er echt onder lijdt. In Tamara’s geval waren drie de olifanten.
Alleen
door deze voorgeschiedenis te begrijpen wordt zichtbaar dat de ware tragedie
van Tamara’s leven lag in de timing dat haar diagnose kwam, precies op het
moment dat zij zich eindelijk had losgemaakt van de traumatische conditionering
van haar verleden. Juist toen zij in staat was op te staan en zonder angst voor
gevolgen te zeggen wat gezegd moest worden.
In
zekere zin stierf Tamara op de dag dat zij werkelijk geboren werd.
Hoe
vaak zei ze, zittend aan de keukentafel, met bittere helderheid:
‘Nu ik eindelijk kan, nu ik me nergens
meer door laat tegenhouden, moet dit mij overkomen’.
Het is moeilijk
te zien, en toch zag zij het, dat juist dit proces, het loskomen van een
gekweld verleden en het doorbreken van de subtiele keten van onbewuste
familiepatronen, haar leven betekenis, volledigheid en zelfs een zekere
grootsheid gaf. Ze bevrijdde Jesse van een zware last en vervulde, ondanks haar
omstandigheden, aan de verwachtingen die men van een moeder mag hebben.
...
De
natuur – waar ze zo veel van hield – speelde een bijzonder belangrijke rol in
haar proces van zelfontdekking. Met name te midden van de uitgestrektheid van
de bossen voelde ze zich volkomen gebiologeerd en kon ze zich eindeloos
verliezen, ondergedompeld in die vreemde leegte waaruit grote ideeën en grootse
daden voortkomen. Haar ziel verlangde vanuit de diepste lagen terug naar haar
oorsprong. Haar openheid en haar vermogen om naar haar innerlijke stemmen te
luisteren, verworven na jarenlange gesprekken met dat mishandelde kind, stelden
haar onderbewustzijn in staat de leiding te nemen en, zonder iets aan te raken,
alles te transformeren.
Tamara
werd herboren. Haar vele plannen en projecten waren daar het bewijs van. Haar
strijd bleef hetzelfde omdat natuur, moeder en mishandeld kind synoniem zijn
voor iemand die in staat is de dingen te zien vanuit die productieve en stille
leegte. Ze stortte zich, zoals altijd, volledig op alles wat ze deed en haar
doel bleef hetzelfde: overleven; maar nu niet alleen zichzelf, maar het leven
zelf in al zijn vormen. Haar geheelde persoonlijke zelf transformeerde
rechtstreeks in het collectieve Zelf, en hoewel deze overmatige zorg voor
anderen haar op het laatste moment nog een aantal teleurstellingen bezorgde,
konden die de herinnering aan haar ware vrienden niet uitwissen,— sommigen, door de wendingen van het leven
uit haar geheugen verdwenen—,
maar altijd aanwezig in die innerlijke stilte waarmee ze zo vaak sprak en die haar vreugde bracht zolang ze
leefde.
Zoals
haar geliefde Tao zegt:
"Zachtheid
en flexibiliteit horen bij het leven; hardheid en stijfheid horen bij de dood. Kracht
en heerschappij zijn minderwaardig; zachtheid en flexibiliteit behoren tot de
superieuren."
En
Tamara was ongetwijfeld superieur.
Zelfs,
de dag voor haar dood, toen ze onder sedatie was en haar ogen niet kon openen
vond ze de kracht om me te vragen hoe het met me ging. We zullen nooit weten
hoe ver zij had kunnen komen als haar meer tijd was gegund. Toch worden er
goden vereerd met minder overtuigende fundamenten. Het is dan ook niet vreemd
dat in de laatste dagen van haar leven zelfs agenten vanaf de oeverkant
gestuurd kwamen nieuwsgierig kijken wie
zij was, die vrouw over wie zo vaak werd gesproken, en dat op de dag van haar
begrafenis —misschien was zij het zelf—,
haar tuin betrad om afscheid te nemen of om dank te betuigen, zoals zij dat
zelf zo vaak had gedaan.
Laat
wat hier is gezegd dienen als inleiding tot dit laatste avontuur van onze
geliefde Tamara, —door haarzelf geschreven en gefotografeerd—. Laat het tevens een anker zijn, opdat
wat zij in haar innerlijke strijd heeft verworven niet verloren gaat in de
zoete geur van gewoonte en traditie. Moge inertie en die vluchtige vormen van
liefde die plotseling opvlammen en overdreven worden geuit, alsof zij schuld
willen uitwissen, niet de overhand krijgen en haar levenswerk reduceren tot
iets vergeefs. Wie de werkelijkheid niet wil zien, moet ervan wegkijken; maar
laat men niet beweren dat het schadelijk is haar onder ogen te komen. Tamara
was groots, haar kracht was uitzonderlijk, haar leven voorbeeldig en haar
nagedachtenis verdient een vorm die daaraan recht doet.
En fin!...
Haar
eerste bericht op Stamps werd nooit gepubliceerd, maar bleef als concept
bestaan: een verzameling notities, herinneringen voor later, en een link naar
een artikel van een antikankerstichting met de titel: “Kankerbehandeling is nu twintig keer
duurder dan zeven jaar geleden”. Daarin wordt, —zij het voorzichtig—,
gewezen op de industriële dynamiek die parallel loopt aan de zogenoemde
kankerbehandeling. Een zeer trieste zaak, niet alleen vanwege het impliciete
belang om een ziekte die bijdraagt aan stijgende sterftecijfers en
tegelijkertijd enorme winsten genereert voor multinationale “zorg” bedrijven
onder de aandacht te houden; niet alleen vanwege de selectieve focus op
bepaalde vormen van kanker, terwijl andere, —minder zichtbaar—, naar de
achtergrond verdwijnen; en niet alleen vanwege de eenzijdige nadruk op
technologische innovatie en de astronomische prijzen van nieuwe medicijnen die
de levensduur van patiënten vaak nauwelijks verlengen. Triste zaak, zoals ik
zeg, omdat het is schrijnend om te zien hoe een terminaal zieke —in dit geval
Tamara, maar het had ieder van ons kunnen zijn— uiteindelijk terugvalt op
eenvoudige, voor de hand liggende vragen, gesteld met die merkwaardige
mengeling van verbazing en wanhoop die hoort bij het besef dat er geen tijd
meer is.
Dit is
wat zij opschreef en als concept
achterliet.
“Kanker en de farmaceutische industrie
1/07/2024 om 8:30
Zouden kennis en wetenschap niet in de
eerste plaats ten dienste moeten staan van de maatschappij, in plaats van de
economie?
Iedereen die mij om goed kent weet hoe
kritisch ik ben op het systeem. Symptoom bestrijding/met medicijnen.
Betrouwbare bronnen, kleinschalige onderzoeken naar invloed voedsel of vasten
ten opzichte van miljarden farmaceutische industrie
Uitschrijven Als vrijdenker/status quo
(Mappen amphia goed nakijken op aanbod
versus verzekering en lak aan alternatieven
Ontbreken van kennis betreft kruiden
Ontbreken van informatie om symptomen
anders (proberen!) te verlichten mits je zelf ernaar vraagt. Niet iedereen
heeft deze capaciteit maar zou er wel gebaat bij kunnen zijn
Verder uitwerken
- borstverwijdering VS creëren
- spelregels euthanasie; patiënten
interviewen/enquête zou ... geen tijd voor. Iets anders bedenken”,
Ik
herinner me dat we tijdens een van onze afspraken met de arts vroegen naar de
mogelijkheid om traditionele behandelwijzen te gebruiken om de bijwerkingen van
chemotherapie te verlichten. De arts moest eerst de betekenis van het woord fytotherapie
opzoeken, —hij had er nog nooit van
gehoord—, en toen hij begreep wat het inhield, verbood hij het gebruik ervan
resoluut. ‘Het kan de werking van de
medicatie beïnvloeden’, zei hij, met een ernst die geen tegenspraak duldde.
Niemand
wees hem erop, —zelfs ik niet, en dat neem ik mijzelf nog steeds kwalijk—, dat
het beïnvloeden van medicatie niet noodzakelijk schadelijk hoeft te zijn voor
de patiënt.
Acupunctuur
stond hij wel toe, al wekte dat eerder de indruk dat hij het ergens in een
protocol had gelezen dan dat hij werkelijk begreep waar het over ging. Het was een
treurige vertoning.
Er
waren meer van dit soort momenten, geloof me. Maar deze twee volstonden om mij
een helder beeld te geven van hoe het systeem functioneert.
Tijdens
het laatste gesprek, toen inmiddels duidelijk was dat er voor Tamara geen
andere uitkomst meer restte dan de dood, toen het hardnekkige optimisme van een
samenleving die gelooft dat alles mogelijk is dankzij motivatie en slaapgebrek zijn
overtuigingskracht had verloren, werd haar een keuze voorgelegd: nuttig zijn. En
haar laatste dagen doorbrengen als onderdeel van een experiment, —nieuwe middelen
testen, formulieren invullen...—, ofwel
daarvan afzien en niets meer bijdragen aan onze “Heilige” Wetenschap.
Vanaf
het begin was ze daar duidelijk over. Dat wilde ze niet. En toch speelde ze het
spel mee. Niet zonder moeite... Men had haar immers gewezen op de mogelijkheid
om haar leven te verlengen en die kans wilde ze niet zomaar laten varen. De
dokter, met een aantal folders in zijn hand, luisterde aandachtig en probeerde
haar te overtuigen en op het moment waarop duidelijk werd dat er niets meer te
winnen viel, legde ze ze langzaam neer en nam andere in handen, —folders met
daarop keurig geklede lachende grootouders die spraken over het naderende
einde, over voorbereiding, over afscheid nemen...—, terwijl ze in gedachten afscheid nam van
haar opdracht en Tamara gaf vrije loop aan haar wanhoop.
Het was
moeilijk om dat te aanschouwen.
Ik
stelde een paar emotioneel geladen vragen om te testen of er nog een sprankje menselijkheid
over was in dat ogenschijnlijk onschuldige wezen dat niets anders deed dan
luisteren, en ze glipten dwars door haar heen zonder haar kalmte ook maar
enigszins te verstoren. Ze keek me zelfs niet vol haat aan, zoals anderen zo
vaak doen als ik dit soort dingen zeg. Die jongedame had niet alleen een master
in neurolinguïstisch programmeren, ze had Alexa Mohls "De
Tovenaarsleerling" in haar reptielenbrein getatoeëerd, en waarschijnlijk
hetzelfde idee van wat kruidengeneeskunde is als haar eerdergenoemde illustere
collega. Tamara gaf haar het horloge terug dat haar olie- en
koelvloeistofniveau in de gaten hield en zei dat ze de oplader thuis had laten
liggen en die later zou komen ophalen. Ze zei dat ze hem bij de receptie kon
achterlaten, en we gingen eindelijk naar huis, om in vrede te sterven.
Moge
God nu van haar genieten, want wij hebben onze kans al gehad.
Alex
Breda, 08/04/2026
Geen opmerkingen:
Een reactie posten